نوروز ، بهانه ایی برای آغازی نو در کنار یکدیگر

نوروز :

نـوروز نخستین روز سال خورشیدی ایرانی برابر با یکم فروردین ماه، جشن آغاز سال نوی ایرانی و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است.

خاستگاه نوروز در ایران باستان است.

هنوز هم مردم مناطق گوناگون فلات ایران، عید را جشن می‌گیرند.

زمان برگزاری نـوروز، در آغاز فصل بهار است که امروزه به آن برابری بهاری یا اکیونوس می‌گویند.

نـوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو محسوب می‌شود.

برای دیدن تورهای مختلف نوروزی روی همین دکمه کلیک کنید

در برخی دیگر از کشورها یعنی:

تاجیکستان،

روسیه،

قرقیزستان،

قزاقستان،

سوریه،

عراق،

گرجستان،

جمهوری آذربایجان،

آلبانی،

چین،

ترکیه،

ترکمنستان،

هند،

پاکستان

و ازبکستان تعطیل رسمی است و مردمان آن جشن را برپا می‌کنند.

پیشینه نوروز :

منشأ و زمان پیدایش نـوروز، به درستی معلوم نیست. برخی از روایت‌های تاریخی، آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهد.

بر طبق این روایت‌ها، رواج این عید در ایران به سال ۵۳۸ (قبل از میلاد) یعنی زمان حمله کوروش بزرگ به بابل بازمی‌گردد.

همچنین در برخی از روایت‌ها، از زرتشت به‌عنوان بنیان‌گذار نـوروز نام برده شده‌است.

برای دیدن تورهای مختلف نوروزی روی همین دکمه کلیک کنید

در اسطوره ها :

در برخی از متن‌های کهن ایران از جمله:

شاهنامه فردوسی ،

تاریخ طبری،

جمشید و در برخی دیگر از متن‌ها،

کیومرث به عنوان پایه‌گذار نـوروز معرفی شده‌است.

پدیدآوری نـوروز در شاهنامه، بدین گونه روایت شده‌است که:

جم(یما) در حال گذشتن از آذربایجان، بر روی تخت جمشیدی ارگ جمشید در آنجا فرود آمد و با تاجی زرین بر روی تخت نشست با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان نورانی شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نوو جم را جمشید نامیدند.

مهمترین چهره‌های اسطوره‌ای مانند جمشید، سیاوش و کیخسرو پیوندی نزدیک با نوروز دارند.

نـوروز روز پیروزی بزرگ جمشید بر دیوان است که نماد پلیدی‌هایی چون سرما، تاریکی، جهالت و خشونت بودند.

عروج جمشید و عروج کیخسرو در این روز اتفاق افتاد که تفاسیر گوناگونی را به همراه دارد.

در این روز جمشید جهان غیب را در جام جهان‌نما مشاهده کرد.

همان جامی که در آن کیخسرو جای بیژن را مشاهده کرد و رستم را به دنبال او فرستاد.

اما حکایت دگردیسی و بازآفرینی سیاوش، حکایتی ویژه است که با روایت‌هایی مانند آدونیس، پرسفون، ازیریس یا تمرز قابل‌مقایسه است.

نوروز ، بهانه ایی برای آغازی نو در کنار یکدیگر حریم پرواز norouz (2)

نوروز در زمان هخامنشیان :

کوروش بزرگ، نـوروز را در سال ۵۳۸ (قبل از میلاد)، جشن ملی اعلام کرد.

وی در این روز برنامه‌هایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکان‌های همگانی و خانه‌های شخصی و بخشش محکومان اجرا می‌نمود.

این آیین‌ها در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز برگزار می‌شد.

در زمان داریوش یکم، مراسم نوروزی در تخت جمشید برگزار می‌شد.

البته در سنگ‌نوشته‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشیان، به‌طور مستقیم اشاره‌ای به برگزاری نوروز نشده‌است.

اما بررسی‌ها بر روی این سنگ‌نوشته‌ها نشان می‌دهد که هخامنشیان با جشن‌های نوروزی آشنا بودند.

آنان جشن نوروز را با شکوه برپا می‌کردند.

شواهد نشان می‌دهد داریوش اول هخامنشی، به مناسبت نوروز سال ۴۱۶ (قبل از میلاد)، سکه‌ای از جنس طلا ضرب نمود که در یک سوی آن سربازی در حال تیراندازی نشان داده شده‌است.

در دوران هخامنشی، جشن نـوروز در بازهٔ زمانی میان ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار می‌شد.

برخی از پژوهشگران (هرتسفلد، کرفتر، اردمن، گیرشمن و پرادا) مدعی هستند که تخت جمشید برای انجام مراسم نوروز ساخته شده است؛ در حالی دیگر پژوهشگران (نیلاندر، کامایر، موسوی) هرگونه مدرکی برای جشن گرفتن نوروز در دوره هخامنشی را انکار می‌کنند.

برای دیدن تورهای مختلف نوروزی روی همین دکمه کلیک کنید

در زمان اشکانیان و ساسانیان :

در زمان اشکانیان و ساسانیان نیز نوروز گرامی داشته می‌شد.

در این دوران، جشن‌های متعددی در طول یک سال برگزار می‌شد که مهمترین آنها جشن نوروزی و مهرگان بود.

برگزاری جشن نوروزی در دوران ساسانیان، چند روز (دست کم شش روز) طول می‌کشید.

در آن دوران نـوروز به دو دوره نـوروز کوچک و نـوروز بزرگ تقسیم می‌شد.

نوروز کوچک یا نوروز عامه به مدت پنج روز، از یکم تا پنجم فروردین گرامی داشته می‌شد.

همچنین روز ششم فروردین (خردادروز)، جشن نوروز بزرگ یا نوروز خاصه برپا می‌شد.

در هر یک از روزهای نوروزی عامه، طبقه‌ای از طبقات مردم (دهقانان، روحانیان، سپاهیان، پیشه‌وران و اشراف) به دیدار شاه می‌آمدند و شاه به سخنان آنها گوش می‌داد و برای حل مشکلات آنها دستور صادر می‌کرد.

در روز ششم، شاه حق طبقات گوناگون مردم را ادا کرده بود و در این روز، تنها نزدیکان شاه به حضور وی می‌آمدند.

شواهد

شواهدی وجود دارد که در دوران ساسانی سال‌های کبیسه رعایت نمی‌شده‌است.

روز برگزاری مراسم نوروزی در هر دوره ۴ ساله، یک روز از موعد اصلی خود (آغاز برج حمل) عقب می‌ماند و درنتیجه زمان نوروز در این دوران همواره ثابت نبود و در فصل‌های گوناگون سال جاری بود.

اردشیر بابکان، بنیان‌گذار سلسله ساسانیان، در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که از وی شکست خورده بود، خواست که نوروز را در این کشور به رسمیت بشناسند.

این درخواست مورد پذیرش سنای روم قرار گرفت و نـوروز در قلمرو روم به Lupercal معروف شد.

در دوران ساسانیان، ۲۵ روز پیش از آغاز بهار، در دوازده ستون که از خشت خام برپا می‌کردند، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) را می‌کاشتند و تا روز شانزدهم فروردین آنها را پابرجا نگه می‌داشتند.

هر کدام از این گیاهان که بارورتر شود، در آن سال محصول بهتری خواهد داد.

در این دوران، همچنین متداول بود که در بامداد نوروز، مردم به یکدیگر آب بپاشند.

از زمان هرمز اول مرسوم شد که مردم در شب نوروز آتش روشن نمایند.

همچنین از زمان هرمز دوم، رسم دادن سکه در نوروز به‌عنوان عیدی متداول شد.

نوروز ، بهانه ایی برای آغازی نو در کنار یکدیگر حریم پرواز norouz (3)

نوروز پس از اسلام :

در میان همهٔ جشن‌هایی که پس از اسلام در ایران به دلیل بی‌توجهی فرمانروایان و مخالفت اسلام‌گرایان به فراموشی سپرده شدند، نوروز توانست جایگاه خود را به عنوان جشنی ملی در ایران حفظ کند. دلیل پایدار ماندن نـوروز در فرهنگ ایرانی را می‌توان پیوند عمیق آن با آیین‌های ایرانی، تاریخ این کشور، و حافظه فرهنگی ایرانیان دانست.

گفته می‌شود که عرب‌های فاتح ایران، پایتخت شاهنشاهی ساسانی را در روز نوروز تسخیر کردند.

پس از آن، آن‌ها مالیات سنگینی بر برگزاری دو جشن نوروز و مهرگان وضع کردند.

خلفای دو پادشاهی امویه و عباسی نیز این رویه را ادامه دادند، اگرچه بعدها خود آنها، در جشن نوروز شرکت کردند و آن را گرامی داشتند.

از برگزاری آیین‌های نوروزی در زمان امویان نشانه‌ای در دست نیست.

در دوره عباسیان، به گفتهٔ تاریخ طبری، معتضد، مردم بغداد را از برافروختن آتش در روز نوروز و پاشیدن آب بر روی عابران بر حذر داشت.

ولی پس از نگرانی از احتمال آشوب مردم، فرمان خود را پس گرفت.

خلیفه‌های فاطمی نیز چندین‌بار برافروختن آتش و آب‌پاشی در نوروز را ممنوع اعلام کردند.

از نوشته‌های باقی‌مانده از سدهٔ چهارم هجری در بغداد، می‌توان پی برد که مردم در روزهای نـوروز، لباس نو بر تن می‌کرده‌اند، به هم سیب هدیه می‌دادند، غذاهای ویژه می‌پختند و زنان نیز عطرهای ویژهٔ نوروزی خریداری می‌کردند.

مسلمانان در این هنگام در کنار نامسلمانان شیره می‌نوشیدند و بر یکدیگر آب می‌پاشیدند.

برای دیدن تورهای مختلف نوروزی روی همین دکمه کلیک کنید

عباسیان

عباسیان گاهی برای پذیرش هدایای مردمی، از نوروز استقبال می‌کرده‌اند.

با روی کار آمدن سلسله‌های طاهریان، سامانیان و آل بویه، جشن نوروزی با گستردگی بیشتری برگزار شد.

در این دوره‌ها، با فرارسیدن نوروز، شاعران دربار در ستایش آن شعر می‌سرودند و به شاه، فرارسیدن نوروز را شادباش می‌گفتند. بیهقی از شکوه مراسم نوروز در دربار غزنویان نوشته است و تعدادی از زیباترین آثار شعری از شاعران درباری‌ای چون فرخی، منوچهری، و سعد سلمان در ستایش نوروز سروده شده‌اند.

در دوران سلجوقیان، به دستور جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی، تعدادی از ستاره شناسان ایرانی از جمله خیام برای بهسازی گاهشمار ایرانی گرد هم آمدند.

این گروه، عید را در یکم بهار (ورود آفتاب به برج حمل) قرار دادند و جایگاه آن را ثابت نمودند.

بر اساس این گاهشماری که به تقویم جلالی معروف شد، برای ثابت ماندن نوروز در آغاز بهار، مقرر شد که حدوداً هر چهار سال یک‌بار (گاهی هر پنج سال یک بار)، تعداد روزهای سال را به‌جای ۳۶۵ روز، ۳۶۶ روز در نظر بگیرند.

این گاهشمار از سال ۳۹۲ هجری آغاز شد.

نـوروز در دوران صفویان نیز برگزار می‌شد.

در سال ۱۵۹۷ میلادی، شاه عباس صفوی، مراسم عید را در عمارت نقش جهان اصفهان برگزار نمود.

او این شهر را پایتخت همیشگی ایران اعلام نمود.

در اسلام و به ویژهٔ آیین تشیع، به نـوروز به عنوان روزی خجسته نگاه شده‌است و بر گرامی داشتن آن تأکید شده‌است.

از دیدگاه شیعه، نـوروز روز ظهور امام زمان است.

نوروز ، بهانه ایی برای آغازی نو در کنار یکدیگر حریم پرواز